11-09-13

Recensie: Marianne Vaatstra - Simon Vuyk

Titel: Marianne Vaatstra - het verhaal van haar moord
Auteur: Simon Vuyk
Genre: Waargebeurd
Uitvoering: Paperback
352 pagina's | Nieuw Amsterdam | aug. 2013

Simon Vuyk:
is onderzoeksjournalist en misdaadauteur. Hij schreef boeken over de vuurwerkramp en de verdwijning van Nicky Verstappen. Meest recent is zijn boek De blikken dominee. Eerder was hij eindredacteur van de misdaadprogramma’s van Jaap Jongbloed en Peter R de Vries.

Het verhaal:
De feiten zijn bekend: in de nacht van 30 april op 1 mei 1999 wordt de zestienjarige Marianne Vaatstra verkracht en vermoord. Ruim dertien jaar later wordt Jasper S. aangehouden en bekent hij de misdaad aan de politie. Wat maakte de familie al die tijd door? Hoe zwaar drukte het aanvankelijk zo omstreden rechercheonderzoek op het gezin? Wat waren de gevolgen van de jarenlange onzekerheid? Was Jasper S. ook ontmaskerd als de zoektocht van de familie - onder leiding van vader Bauke - was gestaakt? Misdaadjournalist Simon Vuyk werd enkele jaren geleden al gevraagd of hij hét boek over de moord wilde schrijven. Na de arrestatie van Jasper S. was het zover. Vuyk schreef een boek dat recht doet aan Marianne. Wie was zij, uit wat voor een gezin kwam zij? Hoe kon het noodlot haar die fatale nacht treffen? Hoe groot was de schok voor haar familie? Wat overkwam hen allemaal sindsdien? Hoe reageerden zij op de bevrijdende arrestatie? Hoe beleefden zij het strafproces tegen de man die al die tijd in hun eigen gemeenschap leefde?

Mijn mening:
Een zeer aangrijpend en meeslepend verhaal over de moord op Marianne Vaatstra en de jarenlange zoektocht naar de dader. Had de dader niet al veel eerder ontmaskerd kunnen worden als het OM in 2000 zijn medewerking had gegeven voor een grootschalig DNA onderzoek? En hoe kon de dader leven met deze gruwelijke daad en hierover al die jaren zwijgen?

1 mei 1999 's ochtends vroeg ontdekt Maaike, de moeder van Marianne, dat haar dochter niet thuis is gekomen na een avondje stappen in Kollum. De paniek slaat toe, waar is hun dochter? Marianne, 16 jaar, dochter, zusje, tante, tiener. Marianne, een meid met pit maar ook bang in het donker. Bang om 's nachts alleen te zijn en ze zal daarom ook nooit in haar eentje naar huis fietsen na het uitgaan. Daarom gaat ze altijd samen met haar vriendin Aafke. En met de taxi. Echter deze noodlottige nacht fietste Marianne alleen naar huis.  

Marianne, 16 jaar, in de bloei van haar leven. Een leven waar abrupt en op brute wijze een einde aan is gekomen. "Daar ligt ze. Doodstil. Op haar buik. In het weiland. Haar hand op haar rug. Met doorgesneden keel. Geslacht. Als een dier. Beestachtig."

"Ik was zo vreselijk, zo onvoorstelbaar kwaad. Ik dacht: ik moet de man vinden die dit heeft gedaan. Dan hoeft er maar één veroordeeld te worden. En dat ben ik".

De vriendengroep van Marianne organiseert een stille tocht voor haar, ter nagedachtenis aan Marianne en uit protest tegen zinloos geweld. Bij deze stille tocht zijn een kleine twintigduizend deelnemers aanwezig. "Iedereen zwijgt. De stilte is imponerend. Je hoort alleen voetstappen. Velen dragen kaarsen. Witte bloemen. Witte ballonnen".

Politie en justitie hebben een krachtig en betrouwbaar DNA profiel van de dader veilig kunnen stellen, maar wie is hij en waar is hij? Door teleurstelling, woede, wraakgevoelens maar zeker ook door het gebrek aan communicatie en het niet verstrekken van relevante informatie over het onderzoek door politie en OM, blijven de ouders van Marianne jarenlang geloven dat een asielzoeker de moord op zijn geweten heeft. Is het inderdaad een asielzoeker of toch iemand uit het dorp, uit de omgeving? Een bekende, iemand uit hun midden? De moord houdt de hele regio in zijn greep, de jacht op de onbekende dader houdt iedereen bezig. 

De moord op Marianne en de jarenlange zoektocht naar de dader hebben een verwoestende uitwerking op het gezin Vaatstra. Het gezin van Bauke Vaatstra is uiteen gevallen, onherstelbaar beschadigd. Wat Bauke bij elkaar wilde proberen te houden, is niet gelukt. Het huwelijk van Bauke en Maaike houdt geen stand. Bauke heeft één levensdoel; zijn persoonlijke jacht op de dader. Hij blijft druk uitoefenen om ervoor te zorgen dat Marianne niet vergeten wordt en men blijft zoeken naar de dader.

"De jaren verstrijken. Het wordt stiller en stiller. Geen nieuws. Geen hoop. Als er rumoer is, is het dankzij Bauke Vaatstra. Die vanuit zijn woning in Zwaagwesteinde doorknokt. Dag in dag uit. Altijd maar tips natrekken. Gesprekken voeren. Contacten leggen en onderhouden. Heel veel bellen. Heel veel mailen. Onvermoeibaar. Zeven dagen per week. Hij is inmiddels een bekende op elke redactie in Nederland. Bij dag- en weekbladen, radio en televisie. Op provinciaal en nationaal niveau."

Pas als in 2011 de nieuwe DNA wet, waarin het DNA-verwantschapsonderzoek wordt gereguleerd een feit wordt, bied dit nieuwe mogelijkheden voor het vinden van de dader. Op 1 april 2012 zal deze wet in werking treden en opent het de weg naar het al eerder verzochte grootschalige DNA bevolkingsonderzoek. Het net begint zich langzaam te sluiten rond de dader. In september 2012 maakt het OM bekend dat er een grootschalig DNA verwantschapsonderzoek gaat komen. Het onderzoeksgebied bevindt zich binnen een straal van 5 kilometer rond de plaats delict. Het gaat om 12 dorpen, waaronder het dorp van de dader. 8080 mannen die op 1 mei 1999 tussen de 16 en 60 jaar oud waren, zullen worden opgeroepen om vrijwillig wangslijm af te staan voor een meervoudig DNA onderzoek. Ook de dader woont in dit gebied en zal zijn wangslijm afstaan. Dit onderzoek geeft Bauke Vaatstra weer hoop, hoop op het vinden van de dader. "Ik had heel sterk het gevoel dat de dader eruit ging komen. Ik stelde er al mijn hoop op en ik zei ook: Als hij er niet uit komt, dan is het niet anders, maar dan hebben we er in elk geval wel alles aan gedaan".

"De dader: Ik wist dat het doek zou vallen.Toch durfde ik nog steeds niet naar de politie te gaan en te zeggen: Laat dat onderzoek maar, ik heb het gedaan. Ik had er al zo lang mee rondgelopen. Ik had de moed niet ... Ik besefte dat ik daar als dader uit naar voren zou komen. Er woonde meer dan genoeg familie van mij binnen een straal van vijf kilometer en ik wist dat ze aan het onderzoek mee zouden doen. Ik besefte dat dit het laatste bedrijf zou zijn".

Er blijkt inderdaad een match te zijn, de dader is gevonden! Jasper S, een boer uit de omgeving wordt gearresteerd. "Hij is het. Hij is de man naar wie ze al die jaren op zoek zijn geweest. De man die eerst hun dochter, hun zusje, en daarna de rest van het gezin de vernieling in heeft geholpen. De man die altijd zijn mond heeft gehouden. Ondanks alles wat er is gebeurd. Een doodgewone Fries. Dus toch. Dus toch geen asielzoeker. Dus toch een van hen. Iemand uit hun eigen midden."

In maart 2013 vindt de rechtszaak plaatst. Jasper S geeft een verklaring over wat er die nacht in 1999 gebeurd is. Deze verklaring is opgenomen in het boek. Gruwelijk detail; het zakmes welke hij toen gebruikte om Marianne's keel door te snijden heeft hij al die jaren bij zich gedragen. De familie Vaatstra denkt dat hij slechts de halve waarheid heeft verteld, dat hij feiten achterhoudt. Tijdens het proces hebben de nabestaanden spreekrecht, iets waar de ouders en twee zussen gebruik van maken. Bauke begint zijn tekst met de woorden die hij tegen Marianne sprak toen hij haar op 1 mei 1999 vond: "Lieverd, wat ben je koud". Marianne's zussen: "We zijn allemaal onze eigen weg gegaan. De vader en moeder die ik had, zijn niet meer. Met Marianne zijn ook zij gestorven, ik mis ze zo vreselijk". "Onze familie heeft levenslang. In deze hel te moeten leven, dat is niet te doen. En dat is wat we jou de rest van je leven toewensen". Maaike is niet in staat te spreken, zij laat haar schriftelijke verklaring voorlezen en schrijft hierin: "Leven is overleven geworden. Nachten zijn spooknachten geworden. Ons leven is verwoest. Ons huwelijk is kapot. Mijn relatie met mijn kinderen is verstoord. Zelfs de liefde voor mijn kleinkinderen is veranderd. Het voelt nog steeds als een gapende wond. Altijd zwarte gedachten in mijn hoofd. Ik zou met Marianne willen ruilen. Maar dat kan niet".

Op 19 april volgt de uitspraak in de strafzaak tegen Jasper S; achttien jaar gevangenisstraf. "Het vonnis is gewezen. De strafzaak eindigt. Er is recht gesproken. Recht gedaan. Achtervolgen. Bedreigen. Vastbinden. Verkrachten. Moord. Zwijgen. Toerekeningsvatbaar. Achttien jaar. Het werk van de rechtbank zit erop".

Marianne Vaatstra: een aangrijpend verhaal welke je als lezer ook regelmatig met verbijstering leest. Verbijsterd over de handelswijze van het OM, de fouten die er tijdens het onderzoek gemaakt zijn, het niet of onvoldoende communiceren met de familie Vaatstra, het achterhouden van relevante informatie over het onderzoek. En met bewondering voor Bauke, voor zijn vasthoudendheid, of zoals de voorzitter van de Stichting Machiavelli het verwoordde tijdens het uitreiken van deze prijs aan Bauke: "Op een volhardende, professionele en authentieke wijze hebt u dertien jaar lang de media ingeschakeld, waardoor uiteindelijk de vermoedelijke dader kon worden opgespoord. U hebt zich op een bijzondere wijze ingezet om een onvoorstelbare misdaad, die het leven van u en uw familie voorgoed heeft veranderd, opgelost te krijgen. U hebt er boven alles voor gezorgd dat politie en justitie nu en in de toekomst niet meer om slachtoffers en nabestaanden van ernstige misdaden heen kunnen. De uitreiking van de Machiavelliprijs 2012 is een eerbetoon aan een man die niet opgaf".

1 opmerking:

  1. Brrr, ik kan het me nog zo goed herinneren. Hoewel het boek ongetwijfeld aangrijpend en indrukwekkend is, ga ik het niet voor mijn plezier lezen.

    BeantwoordenVerwijderen